Mannheim

Mannheim is een stad in de deelstaat Baden-Württemberg, gelegen aan de samenvloeiing van Rijn en Neckar. Mannheim wordt ook wel Quadratestadt genoemd. Deze bijnaam is te danken aan de aanleg van de binnenstad volgens een schaakbordpatroon, waarbij de huizenblokken, de zogenaamde Quadrate, genummerd zijn volgens een bepaald systeem. Straatnamen komen in de binnenstad bijna niet voor.

Vervoer

Mannheim wordt ontsloten door een net van autosnelwegen.

Het treinstation van Mannheim is het belangrijkste spoorwegknooppunt van Zuid-Duitsland en het tweede ICE-knooppunt van Duitsland.

Geschiedenis

Mannheim wordt in 766 voor het eerst vermeld, maar het blijft eeuwenlang een onbeduidend vissersplaatsje in de Palts. Ter vervanging van dat plaatsje legt Keurvorst Frederik IV in 1606 de eerste steen voor de vesting Friedrichsburg. Wat bestond uit een citadel en een stad waarvan de straten volgens een schaakbordpatroon werden aangelegd. In 1607 worden stadsrechten verleend. In de Dertigjarige Oorlog (1618-1648) wordt Mannheim echter volledig verwoest. Keurvorst Karel Lodewijk, die in 1649 aantreedt, bouwt de vesting weer op, en wordt daarom als de tweede stichter van Mannheim beschouwd. In 1689 wordt de stad opnieuw volledig vernietigd, ditmaal door de Fransen, maar keurvorst Johan Willem besluit in 1698 tot wederopbouw.

Een grote bloeiperiode kent Mannheim onder keurvorst Karel Theodoor, die vanaf 1743 regeert. Hij stimuleert vooral de kunsten en wetenschappen. Het hoforkest wordt al gauw gezien als het beste van Europa, en de Mannheimer Schule heeft veel invloed op de muziekgeschiedenis. In 1778 wordt de residentie overgebracht naar München, zodat Mannheim zijn politieke betekenis verliest. Desondanks opent in 1779 het Nationaltheater zijn deuren. Deze schouwburg is vooral bekend geworden door de eerste opvoering van Die Räuber van Friedrich Schiller.

In 1795 wordt de stad weer beschadigd in de napoleontische oorlogen. In 1803 vervalt Mannheim aan Baden. In 1811 wordt de huidige nummering van de Quadrate ingevoerd. In de 19e eeuw neemt Mannheim als industriestad een hoge vlucht. Havens en spoorlijnen worden aangelegd. Karl von Drais vindt in 1817 de draisine uit, een loopmachine die als voorloper van de fiets beschouwd wordt. In 1859 wordt de industriestad Ludwigshafen am Rhein aan de overzijde van de Rijn gesticht. In Mannheim ontwikkelt Carl Benz in 1885 de eerste auto.

Tijdens het Nationaal-socialisme, van 1933 tot 1945, komen 16.000 mensen om door vervolging of oorlogshandelingen. Onder hen zijn 2240 joden. In de Tweede Wereldoorlog wordt de stad zwaar gebombardeerd, waarna enkele decennia van wederopbouw volgen. In 1967 wordt de hogeschool voor economie verheven tot universiteit. In 2003 wordt de eerste Duitse popacademie opgericht. In 2007 werd het 400-jarige bestaan van de stad gevierd.

Bezienswaardigheden

* Het ensemble van oude raadhuis en St.-Sebastiaanskerk in F1, waarvoor de eerste steen in 1700 werd gelegd. De opzet van het symmetrische dubbelcomplex met de fraaie toren in het midden is typisch voor verschillende bouwwerken in Mannheim geweest.
* Het barokke slot, een van de grootste van Duitsland. Het werd van 1720 tot 1760 gebouwd naar ontwerp van Louis Remy de La Fosse. Na de verwoestingen in de Tweede Wereldoorlog werden de buitenmuren hersteld; van het interieur werden slechts enkele zalen gereconstrueerd. Het slot wordt aan alle kanten door drukke verkeersaders omgeven; het slotpark is vrijwel geheel opgeofferd aan wegen en spoorlijnen.
* Het Zeughaus (wapenarsenaal) in Quadrat C5, gebouwd in 1777-1779 door Pieter Antoon Verschaffelt in classicistische stijl. Nu is hier het historische deel van de Reiss-Engelhorn-Musea ondergebracht.
* Het Luisenpark, aangelegd in 1892-1894, behoort tot de fraaiste parken in Europa.
* De barokke Jezuïetenkerk in A4, gebouwd van 1733 tot 1760 naar ontwerp van Alessandro Galli da Bibiena. Deze kerk was vroeger via een galerij verbonden met het slot en deed tevens dienst als hofkerk. Het interieur is na de oorlog zoveel mogelijk gerecontrueerd.